Cách tính thuế VAT xuôi và ngược với thuế suất 8%, 10%
Cách tính thuế VAT có hai chiều: cộng thuế vào giá chưa VAT khi báo giá, và tách thuế ra khỏi giá đã gồm VAT khi chỉ biết số tiền khách trả. Chiều thứ hai là chỗ nhiều người tính sai, vì không thể lấy giá đã gồm thuế nhân thẳng với 8% hay 10%. Bài này trình bày công thức cho cả hai chiều, thuế suất đang áp dụng tính đến tháng 10/2026 kèm căn cứ văn bản, và các lỗi hay gặp khi lập báo giá, kiểm tra hóa đơn.
Tóm tắt nhanh
- Tính xuôi: Tiền VAT = Giá chưa VAT × thuế suất; Tổng thanh toán = Giá chưa VAT × (1 + thuế suất).
- Tính ngược: Giá chưa VAT = Giá đã gồm VAT ÷ (1 + thuế suất); Tiền VAT = Giá đã gồm VAT − Giá chưa VAT.
- Thuế suất theo Luật Thuế GTGT số 48/2024/QH15: 0%, 5%, 10%. Từ 01/7/2025 đến hết 31/12/2026, nhiều hàng hóa, dịch vụ đang chịu 10% được giảm còn 8% theo Nghị quyết 204/2025/QH15 và Nghị định 174/2025/NĐ-CP.
- Tính nhanh, có công thức và nguồn văn bản bằng công cụ tính VAT xuôi và ngược.
Thuế suất VAT đang áp dụng tháng 10/2026
| Thuế suất | Áp dụng cho | Căn cứ |
|---|---|---|
| 0% | Hàng hóa, dịch vụ xuất khẩu, vận tải quốc tế và các trường hợp tại khoản 1 Điều 9 | Luật 48/2024/QH15 |
| 5% | Ví dụ nước sạch, phân bón, thiết bị y tế, thuốc chữa bệnh, đồ chơi trẻ em, sách các loại (trừ sách không chịu thuế) | Khoản 2 Điều 9, Luật 48/2024/QH15 |
| 10% | Hàng hóa, dịch vụ không thuộc nhóm 0% và 5% | Khoản 3 Điều 9, Luật 48/2024/QH15 |
| 8% | Hàng hóa, dịch vụ đang chịu 10% được giảm 2%, trừ các nhóm bị loại trừ; từ 01/7/2025 đến hết 31/12/2026 | Nghị quyết 204/2025/QH15, Nghị định 174/2025/NĐ-CP |
Luật Thuế GTGT số 48/2024/QH15 được ban hành ngày 26/11/2024 và có hiệu lực từ 01/7/2025. Luật số 149/2025/QH15, có hiệu lực từ 01/01/2026, sửa đổi một số điều, trong đó nâng ngưỡng doanh thu không chịu thuế GTGT của hộ, cá nhân kinh doanh lên 500 triệu đồng/năm; các mức thuế suất trong bảng không thay đổi. Lưu ý "không chịu thuế" khác với thuế suất 0%: hàng thuế suất 0% vẫn là hàng chịu thuế, chỉ có mức thuế bằng 0, còn hàng không chịu thuế nằm ngoài phạm vi tính VAT.
Khi nào được dùng thuế suất 8% thay cho 10%?
Nghị quyết 204/2025/QH15 giảm 2% thuế suất cho nhóm hàng hóa, dịch vụ đang áp dụng mức 10%, trừ: viễn thông, hoạt động tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, kinh doanh bất động sản, sản phẩm kim loại, sản phẩm khai khoáng (trừ than) và hàng hóa, dịch vụ chịu thuế tiêu thụ đặc biệt (trừ xăng). Danh mục cụ thể nằm ở Phụ lục I và Phụ lục II của Nghị định 174/2025/NĐ-CP ngày 30/6/2025.
- Hàng đang chịu 5% hoặc không chịu thuế thì không được giảm thêm.
- Việc giảm áp dụng thống nhất ở các khâu nhập khẩu, sản xuất, gia công và kinh doanh thương mại.
- Trên hóa đơn GTGT, người bán ghi "8%" ở dòng thuế suất. Một hóa đơn có cả hàng được giảm và không được giảm thì phải ghi rõ thuế suất của từng loại.
Hộ, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp tính thuế theo tỷ lệ % trên doanh thu không dùng mức 8%. Họ được giảm 20% mức tỷ lệ % với hàng hóa, dịch vụ thuộc diện giảm: phân phối hàng hóa 1% còn 0,8%, dịch vụ 5% còn 4%, sản xuất, vận tải, dịch vụ gắn với hàng hóa 3% còn 2,4%, hoạt động khác 2% còn 1,6%. Khi lập hóa đơn bán hàng, cần ghi chú số tiền đã giảm theo Nghị quyết 204/2025/QH15.
Không công cụ nào tự biết mặt hàng của bạn thuộc nhóm nào. Hãy đối chiếu Phụ lục của Nghị định 174/2025/NĐ-CP hoặc hỏi kế toán, cơ quan thuế quản lý trước khi chọn 8% hay 10%.
Cách tính thuế VAT xuôi từ giá chưa thuế
Luật 48/2024/QH15 quy định giá tính thuế là giá bán chưa có thuế GTGT, và tiền thuế ghi trên hóa đơn bằng giá tính thuế nhân với thuế suất. Công thức:
- Tiền VAT = Giá chưa VAT × thuế suất
- Tổng thanh toán = Giá chưa VAT + Tiền VAT
Ví dụ giá chưa VAT 1.250.000 đ:
- Thuế suất 8%: tiền VAT 100.000 đ, tổng 1.350.000 đ.
- Thuế suất 10%: tiền VAT 125.000 đ, tổng 1.375.000 đ.
Có số lượng thì lấy đơn giá × số lượng ra thành tiền trước. Có chiết khấu trừ thẳng vào giá bán thì trừ chiết khấu trước rồi mới tính VAT; xem cách tính nhiều mức giảm bằng công cụ tính chiết khấu.
Cách tính VAT ngược: tách thuế từ giá đã gồm VAT
Khi hóa đơn hay bảng giá ghi giá thanh toán đã gồm thuế, điểm k khoản 1 Điều 7 Luật 48/2024/QH15 xác định giá chưa thuế bằng giá thanh toán chia cho (1 + thuế suất). Tiền thuế là phần chênh lệch.
- Giá chưa VAT = Giá đã gồm VAT ÷ (1 + thuế suất)
- Tiền VAT = Giá đã gồm VAT − Giá chưa VAT
| Giá đã gồm VAT | Thuế suất | Giá chưa VAT | Tiền VAT |
|---|---|---|---|
| 1.080.000 đ | 8% | 1.000.000 đ | 80.000 đ |
| 2.500.000 đ | 8% | 2.314.815 đ | 185.185 đ |
| 2.500.000 đ | 10% | 2.272.727 đ | 227.273 đ |
Lấy 2.500.000 × 8% = 200.000 đ là sai, lệch 14.815 đ, vì 8% phải tính trên giá chưa thuế chứ không phải trên tổng. Mẹo nhẩm: tiền VAT nằm trong giá đã gồm thuế 10% bằng giá đó chia 11; với 8% bằng giá đó nhân 2 rồi chia 27.
Hóa đơn nhiều mặt hàng và chênh lệch làm tròn
Luật 48/2024/QH15 yêu cầu cơ sở kinh doanh nhiều loại hàng có thuế suất khác nhau khai thuế theo từng mức; nếu không xác định được thì phải tính theo mức cao nhất. Vì vậy hãy cộng tiền hàng theo từng mức thuế suất, không gộp chung.
Khi phần mềm làm tròn đến đồng ở từng dòng hoặc sau khi cộng theo nhóm thuế suất, tổng tiền thuế có thể lệch 1 đồng. Ví dụ dưới đây dùng quy tắc làm tròn nửa ra xa số 0 của tiện ích; hóa đơn thực tế phải theo cấu hình và quy trình của hệ thống hóa đơn mà đơn vị sử dụng. Ví dụ ba mặt hàng chịu 8% có giá chưa VAT 129.990 đ, 49.990 đ và 19.990 đ:
- Tính VAT từng dòng rồi cộng: 10.399 + 3.999 + 1.599 = 15.997 đ.
- Cộng tiền hàng 199.970 đ rồi tính VAT một lần: 15.997,6 làm tròn thành 15.998 đ.
Hai kết quả minh họa hai thời điểm làm tròn khác nhau, không phải kết luận rằng mọi cách làm tròn đều đúng. Khi đối chiếu chứng từ, hãy dùng đúng cách tính của phần mềm hóa đơn, kiểm tra tổng theo từng mức thuế suất và xử lý chênh lệch theo hướng dẫn nghiệp vụ của đơn vị.
Tính VAT bằng công cụ Softonline
- Chọn kiểu tính: "Chưa VAT → Có VAT", "Đã gồm VAT → Tách VAT" hoặc "Nhiều dòng hàng".
- Kiểm tra "Ngày áp dụng", mặc định là hôm nay theo giờ Việt Nam. Danh sách thuế suất chỉ hiện các mức còn hiệu lực cho ngày đó.
- Chọn "Thuế suất" đúng với hàng hóa, dịch vụ; công cụ không tự đoán. Muốn thử tỷ lệ khác, chọn "Tùy chỉnh (mô phỏng)".
- Nhập đơn giá và số lượng. Ở chế độ nhiều dòng, chọn "Đơn giá nhập là" giá chưa VAT hay đã gồm VAT, chọn "Cách tính tiền VAT" là "Trên tổng từng mức thuế suất" hoặc "Từng dòng rồi cộng lại", bấm "Thêm dòng" (tối đa 200 dòng).
- Bấm "Tính VAT". Xem giá chưa VAT, tiền VAT, tổng thanh toán và mở "Công thức đã dùng" để thấy số trước và sau làm tròn.
- Bấm "Sao chép kết quả" hoặc "Tải CSV". Phần "Nguồn và phương pháp tính" ghi rõ văn bản và phiên bản bộ quy tắc đã dùng.
Công cụ áp dụng cho phương pháp khấu trừ với ngày từ 01/7/2025 đến 31/12/2026; ngày ngoài khoảng này chỉ tính được ở chế độ mô phỏng. Phép tính chạy trên trình duyệt, số liệu không được gửi hay lưu lại. Tổng tiền cần ghi bằng chữ thì đọc bằng công cụ đọc số tiền thành chữ.
Lỗi thường gặp
- Nhân giá đã gồm VAT với thuế suất để ra tiền thuế. Phải chia cho (1 + thuế suất) trước.
- Chọn 8% cho hàng bị loại trừ như dịch vụ viễn thông, bất động sản, sản phẩm kim loại.
- Giảm thêm cho hàng 5%. Chính sách giảm chỉ áp dụng cho nhóm đang chịu 10%.
- Quên mốc 31/12/2026. Báo giá, hợp đồng thực hiện sang năm 2027 nên ghi thuế suất theo quy định tại thời điểm xác định thuế.
- Nhầm "không chịu thuế" với 0%, hoặc tách VAT từ hóa đơn bán hàng của hộ kinh doanh vốn không có dòng thuế GTGT.
Câu hỏi thường gặp
Sau ngày 31/12/2026 còn được áp dụng 8% không?
Theo Nghị quyết 204/2025/QH15, mức giảm áp dụng đến hết 31/12/2026. Từ 01/01/2027, nếu không có văn bản mới gia hạn, các hàng hóa, dịch vụ này quay về 10%. Hãy theo dõi thông báo chính thức của Chính phủ và cơ quan thuế.
Hộ kinh doanh có ghi VAT 8% không?
Không. Hộ, cá nhân kinh doanh tính thuế theo tỷ lệ % trên doanh thu và được giảm 20% mức tỷ lệ % với hàng hóa, dịch vụ thuộc diện giảm.
Vì sao tách VAT bằng máy tính và phần mềm lệch 1 đồng?
Do cách làm tròn khác nhau, theo từng dòng hay theo tổng. Hãy dùng một cách thống nhất với phần mềm hóa đơn của đơn vị.
Công cụ có tự xác định thuế suất cho mặt hàng không?
Không. Bạn chọn thuế suất; công cụ chỉ lọc các mức còn hiệu lực theo ngày và ghi rõ nguồn văn bản.
Nguồn tham khảo
- Luật Thuế giá trị gia tăng số 48/2024/QH15, hiệu lực 01/7/2025
- Toàn văn Nghị quyết 204/2025/QH15 về giảm thuế giá trị gia tăng
- Nghị định 174/2025/NĐ-CP quy định chính sách giảm thuế GTGT
- Luật số 149/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế GTGT, hiệu lực 01/01/2026
- Những điểm mới của Luật Thuế giá trị gia tăng sửa đổi 2025
